یەکێتی ژوورەکانی بازرگانی و پیشەسازی

هەرێمی کوردستان / ‌عێراق

ووتار

هاڕینی بەهای تومەنی ئێرانی

هاڕینی بەهای تومەنی ئێرانی

شەماڵ نوری لە حاڵی حازردا كۆماری ئیسلامی ئێران بە شەڕو ململانێیەكی سیاسی سەختەوە گیرۆدە بووە، بە تەواوەتی لە كێشەكانی ناو یەمەن و سوریا و عێراق و لوبنان تێوەگلاوە، بە سەدان ملیۆن دۆلاری كاشەوە پشتگیری لە بریكارەكانی خۆی دەكات؛ تا باڵانسی هێزی خۆی لەم وڵاتانەدا ڕابگرێت، سەر لە نوێ و دیسانەوە گەمارۆی ئابوری و هەڕەشەكانی ترامپ و نەعرەتەی ئیسرائیلیشی هاتە سەر، لەماوەی یەك مانگدا لە ناو خاكی سوریا بە خەستی 3جار لە سوپای پاسداران و بنكەكانی میلیشيا كاسەلێسەكانی ئێران دراوە، بارودۆخەكەی ئێران بەشێوەیەكی دراماتیكی زۆر بە خێرایی تەپاوتل رووی لە غلۆربوونەوەیە. ئێستا هەموو پێشبینی و ئەگەرەكان بەو ئاڕاستەیە مل دەنێن كە نرخی دۆلاری ئەمەریكی بەرامبەر ریاڵی ئێرانی بەرزتر بێتەوە، وا نرخی دۆلارێك گەیشتە سەرووی 8000 تومەن. ئەم دیمەنە هەمان سیناریۆی عێراقمان دەخاتەوە پێش چاو، كە چۆن سیاسەتەكانی ئەمەریكاو هاوپەیمانەكانی وایان كرد بەهای یەك دۆلاریان گەیاندە ئاستی پڕ عەلاگەیەك لە دینار، بێگومان بۆ زانینی دەرئەنجامی ئەو گەمارۆو شەڕە ئابوورییەی ئەمەریكاكە بەرامبەر ئێران دەستی پێكردووە، دەبێت بە باشی ئەوە بزانین كە ئەمەریكا چ سوپەرپاوەرێكی ئابوورییە، بە تایبەتی دوای هاتنی ترامپ و بەرزبوونەوەی گەشەی ئەو وڵاتە، لە ماوەی یەك ساڵی حوكمی سەرۆكە تازەكەیدا بۆ سەرووی 3%، هەروەها كەمبوونەوەی بێكاری بۆ 4%، هاوشان بوژانەوەی بۆرسەكانی ئەمەریكا، ئێستا ئەمەریكا ئەو سوپەرپاوەرەیە كە بە ژێرخان و هێزێكی پتەوی ئابوورییەوە وڵاتی چینی هێناوەتە سەرچۆك، ئەگەر لە مەسەلەی كۆریای باكوور رۆڵی نەگێڕایە، تەنیا بە دانانی تاریفەی گومرگی ساڵانە 500 ملیار دۆلار زیانی بە چین دەگەیاند. دەرئەنجامەكانی ئەم گەمارۆ ئابوورییانە؛ بەتایبەتی دوای 90 رۆژی تر چەقۆ دەخاتە دەستی ئێران بۆ پیازجنین، ئیتر دەبینین چۆن خوڕ خوڕ فرمێسك ، ئەوەتا هەر لە ئێستاوە زۆرترین كۆمپانیاكانی دنیا بەستە بەستە پارەكانیان لەو وڵاتە دەكێشنەوە، لەناوخۆی ئێرانیشدا بەو پێیەی بیزنس و داهات هەمووی لە لای ئەو كۆمپانیاو كەسانەیە كە لە هەڕەمی ئیتڵاعاتی سوپای پاسداران و دەزگا موخابەراتییەكاندان، هەربۆیە لەماوەی داهاتوودا بۆ گەڕانەوەی شكۆی تومەنی داڕماویان، ناچار دەبن پەلەقاژە بكەن و بە دوای بازاڕی دیكەدا بگەڕێن، هەروەكو چۆن دكتۆر محەممەد شەریعەتمەداريی وەزیری بازرگانی و پیشەسازی و کانزاکانی ئێران، بەیاوەری شاندێكی باڵای بەرپرسانی حكومی و كەرتی تایبەت و ژوورە بازرگانییەكانی ئێرانەوە بە هەڵەداوانەوە روویان لە هەولێر كردوو ئامادەییان بۆ ئاسایكردنەوەی دۆخی ئاڵۆز دەربڕی تاوەكو لە دەروازەی ترەوە قەرەبووی لەدەستدان و داخستنی بازاڕەكانی وڵاتانی كەنداو بكەنەوە كە بۆ یەكەمین جارە وڵاتەكانی وەكو سعودییەو ئیمارات و بەحرەین باس لە مافی ئیسرائیل دەكەن لە وەڵامدانەوەی ئەو چەند گولە هاوەنەی لەخاكی سوریاوە میلیشیاتە سەرەڕۆكانی سەر بە ئێران هاویشتبوویانە بەر دەرگای حەوشی ئیسرائیل لە جولان، ئەمە هەمان هەڵەی گەیاندنی چەند هاوەنێكی 120 ملم بوو كە لە هەشتایەكانی سەدەی رابردوو بە پشتی چەند گوێدرێژێكەوە گەیانرایە لای چیمەن و چەند گوللە هاوەنێكیان ئاڕاستەی بیرە نەوتەكانی عێراق لە كەركوك كرد و دواتر لەژێر فشارو پاڵەپەستۆی موشەكبارانی سەدام بۆ سەر شارەكانی ئێران، ئەو وڵاتە وزەو توانای نەما هاوكارییەكی باشی پێشمەرگە بكات، لەو ناوەدا كورد بووە قوربانی ئەنفال و وێرانبوونی گوندەكانيی و زلهێزانی دنیاش چاویان لەو جینۆسایدانە پۆشی، چونكە لێدانی بیرە نەوتەكانی كەركوك و هاویشتنی چەند كوێرە گوللە هاوەنێكيش بۆ ئیسرائیل، هەمان گەمەی تاكتیكيی موخابەراتییەو شكستەكانی ئێران دەردەخەن، لە جۆلانیش هەر بە هەمان شێوەی بیرە نەوتەكانی كەركوك، لەوێش هەر زوو ئێران بایدایەوەو تۆمەتەكەی خستە سەر شانی كلكەكەی خۆی كە سوپای سوریايە، چونكە ئەم وڵاتە پەندو عیبرەتی لە خوتبەی ئیمامەكەی وەرگرتووە كە ( ئامادەیە ژەهر بخواتەوە بەڵام موجازەفە نەكات)، ئەم دۆخە لەكاتێكدایە بەرەی گرژبووی پشتەوەی ئێران كە كۆریای باكوور بوو، لە بەرامبەر هەڵگرتنی گەمارۆو هاوكاریكردنی ئەو وڵاتەدا، نەك هەر خاو بۆتەوە، بەڵكو ئاسایبوونەوەی دۆخەكە لە سەرووی هەموو پێشبینی و پێشهاتەكانیشەوە بوو. ئەوەی لێرەدا گرنگە پێویستە كورد چی بكات، چۆن بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ پێشهاتە نوێیەكانی ئەم دۆخەكەدا بكات، چونكە لە دوای 16 ی ئۆكتۆبەرەوە، كورد كاراكتەرێكی باشی ناو گەمە سیاسی و رووداوەكانی عێراق و ناوچەكە نییە، هەر بۆیە بۆ هەستانەوەی ڕۆڵی ئەكتیڤی جارانی خۆی، پێویستە ئاگاداری پێگەی ستراتیژیی خۆی بێت و بە ئاقڵانەوە بزانێت چۆن دەچێتە ناو پرۆسەكەوەو چۆن دۆخە لێكترازاوە نوێیەكە بە هاوشێوەی شەڕی دووەمی كەنداو بۆ خۆی قۆرخ دەكات، لە گۆڕانكارییە گەورەكاندا كورد هەمیشە دەتوانێت وەكو هاوبەشێكی لۆكاڵیی هاوپەیمانان سوودمەند بێت، تا گەمارۆش لەسەر ئێران توندتر بێتەوە لە بەرژەوەندی زیاتری كوردە، بە تایبەتی لە بابەتی داڕمانی تومەنی ئێرانی و هەرزان بوونی نرخی كاڵاو كەلوپەلەكان و گەشتكردن بۆ ئەو وڵاتە، تەنانەت لەودیوی رۆژهەڵاتی كوردستانی ئێرانیشەوە؛ بازاڕەكانی سەرسنوور جموجوڵی زیاتر بەخۆوە دەبینن، چیتر ئیتڵاعاتی سوپای ئەو وڵاتە لە توانایاندا نابێت، رێگە لە دەیان هەزار كۆڵبەر بگرن و هاتوچۆی ئەم دیوی باشوری كوردستان لە كۆڵبەران قەدەغە بكەن، سوپا لە ئێراندا تەنیا هێزی چەكداری نییە، بەڵكو خزاوەتە ناو هەموو كایەكانەوە بەتایبەتیش كەرتی بیزنس، ئەم ئاڵوگۆرە خێرایە زیانی بۆ سەر بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی ئیتڵاعات هەبوو، كە دەیان بەندەرو فرۆكەخانەی دەرەوەی دەسەڵاتی حكومەتیی هەیەو بازرگانی پێوە دەكات، ئامادە نییە نرخەكانی لە بازاڕەكانی ئێراندا زیاتر داڕمێت، هەرچۆنێك بێت داڕمانی بەهای تومەن و لە پاڵیدا لیرەی توركیش، لەبەرژەوەندی ڕاستەوخۆی هەرێمی كوردستانە، چونكە وەك ئاشكرایە تەرازووی بازرگانی ( هاوردەو هێنراو) لە بەرژەوەندی ئەو دوو وڵاتە بووە، تەنیا بە رێژەیەكی زۆر (نەوت)ە كە هەرێمی كوردستان رەوانەی دەرەوەی دەكات، ئەویش بە هۆی بارگرژی زیاترەوە بەهاكەی رووی لە هەڵكشانە، ماوەیەكی تر پرۆسەی داڕمانی ئابووری ئێران دەستپێدەكات مەگەر چاوەڕوانی موعجیزەیەك بن لە سوپەرپاوەری ئابووری جیهان دەربازیان بێت ، شەڕی ئابووری ئەمەریكا بەرامبەر ئێران رێگ لەپاڵەوانێتی زۆرانبازیی نێوان هەردوو وەزنی ریشەو وەزنی قورس دەچێت كە پێشوەختە دەزانرێت كێ براوەیە تێیدا ..