یەکێتی ژوورەکانی بازرگانی و پیشەسازی

هەرێمی کوردستان / ‌عێراق

ووتار

بەتایبەتكردنی سێكتەری كارەبا و هەڵگرتنی قورساییە لەسەر بودجەی گشتی هەرێمی كوردستان

بەتایبەتكردنی سێكتەری كارەبا و هەڵگرتنی قورساییە لەسەر بودجەی گشتی هەرێمی كوردستان

د.محەمەد مستەفا زراری / مامۆستای زانكۆ
بە تایبەتیكردن (الخصخصە ) وە بە زمانی ئینكلیزی ( privatization) یەكیكە لەو جەمكەنای كە تارادەیەك نویە لە جیهانی ئابوری و دارایی، بەواتای كواستنەوی خاوەنداریەتی ئەو خزمەتكوزاری و كالایانە لە كەرتی كشتی بۆ كەرتی تایبەت، بەبیی ئەو كردارە هەموو هەبوەكان( اڵاصول) كەوا دەولەت خاوەنداریەتی دەكرد دەفرۆشرین بە كەرتی تایبەت یان لایەنیكی تایبەت وە ئەو كەرتە یان لایەنە سەربەرشتی هەمان ئەو كارە دەكات كە لە بیشتر دەولەت یان حكومەت سەربەرشتی ئەكرد، ئەو كردارەش لەوانەیە بە شیوەیەكی ئەرینی سود بكەینیت بە حكومەت یاخود بەبیجەوانەوە رەنكە بە زیان بشكیتەوە لەسەر حكومەت.
بە تایبەتیكردن زیاتر بەمەبەستی جاككردنی بەرنامەی جاكسازی ئابوری كشتكیر بە كاردیت، ئامانج لیی جاككردنی باری ئابوری وولاته، بەشیوەیەك دەبیت ئەو بەرنامەیە كەوا لەیەك نزیك بیت یاخود هاوتەریب بیت لەكەل جئ بەجیكردنی بەرنامەی بە تایبەتیكردن بەرنامەی تریش جئ بەجیبكریت، بەشیوەك بیت كەوا هەموو جالاكیە ئابوریەكان لە كەرتی كشتی بتوانین بیبەین بەرەو كەرتی تایبەت.
ئامانجەكانی بە تایبەتیكرن
بە تایبەتیكرن واتە حكومەت و كەرتی كشتی بتوانیت كەوا هەندیك لە ئیش و كارەكانی بسبیریت بە كەرتی تایبەت، لەم جوارجیوە دەتوانین كەوا بلیین ئامانجەكانی بە تایبەتیكرن لەمانەی خوارەوە خۆی ئەبینیتەوە.
1- لادانی باركرانی لەسەر بودجەی كشتی دەولەت لەوەی كەوا بەیەوەستە بە قەرەبوكردنەوەی كۆبیاناكان لەلایەن دەولەت.
2- بەرزكردنەوەی ئاستی كارامەیی و ئابوری وە جۆنیەتی هەلس و كەوت كردن لەكەل سەرمایەی دەولەت.
3- بەدەست هینانی بەرهەمی زیاتر و ناردنە دەرەوەی بەرهەم وە هەوەها باشكردنی كوالیتی بەرهەم.
4- لەم ریكەوە دەتوانین كەوا بناغەی سەرمایەداری كەسەكان زیاتر بكەین و بەرەی بی بدەین.
5- لەریكەی فرۆشتنی ئەو كەرتانە كەوا ئەمانەویت بیكەین بە كەرتی تایبەت ئەو داهاتەی بەدەست دیت بەكاری بینین بۆ بركردنەوەی كورتهینانی بودجە.
6- ریكرتن لەو كەمتەرخەمی لەلایەن فەرمانبەران و بەریوەبەرەكان هەیە، وەهەروەها جاودیری كردن و لیبرسینەوە كردنیان.
هەر لەم جوارجیوەدا سئ لایەنی بەهیز كەری سەرەكی هەن بۆ سەركەوتنی برۆسەی بە تایبەتیكرن، دەكریت بەم شیوەیە دیاریان بكەین.
1- تیكەیشتن و بالبشتنی كردن لەلایەن خەلك بۆ برۆسەی بە تایبەتیكرن وە درك بەوە بكەن كەوا سودی زیاترە لە زەرەر.
2- وە ئەبیت حكومەتیش بابەند بیت بەو برۆسەو وەكار لەسەر بەدی هینانی بكات.
3- بیویستە برۆسەی بە تایبەتیكرن هەماهەنك بیت لەكەل بەرنامەی جاكسازی ئابوری كشتكیر، وەلەسەر ئەم بنەمایە بە تایبەتیكرن بەشیكە لە سیاسەتی جاكسازی كردنی ئابوری، وەلەكەل ئەوەی كەوا كاردەكات لەسەر ئابوری ئازاد وە بونی كیبركی لە بازاردا.
بە تایبەتیكرن (الخصخصە) بەشیوەیەكی كشتی ئەتوانین بلیین جەكیكی دووسەرەیە لەوانەیە كە سەركەوتنیكی باش تۆمار بكات ئەكەر هاتوو بە شیوەیەكی دروست كاری لەسەر كرا و ئیشی بۆ كرا، وە بەبیجەوانەشەوە ئەكەر هاتوو بە شیوەیەكی هەرەمەكی كەوتە بواری جیبەجیكردن ئەوا رەنكە بەشیوەیەكی زۆر نەرینی بشكیتەوە لەسەر كەرتی تایبەت و هەروەها لەسەر دەولەتیش باركرانیەكی كەورە دروست بكات، بۆیە لەكاتی بریاردان بۆ بەیرەو كردنی بیویستە جەند خالیكی كرنك هەن رەجاو بكریت وەك:
1- ئەو كریبەستەی كە دەكریت دەبیت بە شیوەیەكی زۆر رون و ئاشكرا دابریزریت لەكەل وەبەرهین و كۆمبیاناكان وە هیج خالیكی وای تیدا نەبیت كە حكومەت نەتوانیت جیبەجیی بكات، واتە دەبیت كریبەستیكی زۆر تەندروست بیت.
2- دەبیت بەركری بكریت لە فەرمانبەرانی حكومەت كە لەو كەرتە فەرمانبەرن، وە بباریرین لە ئەكەری دەركردن و كۆتایی هینان بە خزمەتیان و مافیان باریزراو بیت.
3- دەركردنی هەندیك یاسا و رینمایی كەوا دلنایی بدات بۆ ئەوەی ریكر بیت لەبەردەم قۆرخكاری و سەلامەتی جئ بەجیكردنی كارەكان.
4- بیكهینانی لیزنەیەكی جاودیری سەربەخۆ كەوا سەربیجیەكان دیاری بكات و سزایان بدات.
5- باریزكاری كردن لە هاولاتیانی بەكاربەر بەوەی كەوا دلنیایی هەبیت لەوەی نرخی كالاو خزمەتكوزاریەكان بەرزنەكریتەوە لەلایەن كۆمبانیاو وەربەرهینەكان وە حكومەت نرخیكی وا دابینیت كەوا كونجاو بیت لەكەل ئەوەی كەوا ئەیدەن بە هاولاتیان.
6- دیاری كردنی قەبارەی سەرمایەی بیانی لە ترسی ئەوەی نەبیتە هۆی دەست بەسەرداكرتنی كشت هەبوەكان لەلایەن وەبەرهینی بیانی وەنەبیتە هۆی لاوازی حكومەت بەرامبەر بە وەبەرهین.
7- بەدەست هینانی دەست باكی لە كاركردن وەریكری كردن لە بەرزەوەندی تاكە كەسی و نزیكایەتی بەرزەوەندی تاكەكەسی.
8- لەبال ئەوانەی كەوا لەسەرەوە
ئامازەمان بیدا دیارە جەندین بالنەر هەیە كەوا حكومەت بەنا بباتە بەر بە تایبەتیكرن لە كەرتی كشتیەوە بۆ كەرتی تایبەت كەوا خۆی لەجەند هۆكاریك دەبینیتەوە لەوانە:
1- كەمی بارەی نەختینە لەلایەن وولاتە دواكەوتوەكان بەشیوەكی كشتی.
2- ئەو كیروكرفتانەی كە دیتە بەردەم وولاتە دواكەوتوەكان لە بەدەست هینانی تەكنەلۆجیای سەردەم و بیشكەوتوو.
3- زۆربەی ئەو برۆزانەی كەوا لەلایەن كەرتی كشتی سەربەرشتی دەكران رووبەروی دارمان و زیان هاتن بەهۆی ئەوەی كەوا جاودیری تەواویان لەسەر نەبوە و جاككردنەوەی بەردەوامیان بۆ نەكراوه.
4- هاوبەشی بئ كردنی كەرتی تایبەت لە دامەزراندن و باشكردنی زیرخانی ئابوری وولات دەتوانیت كەوا سەرجاوەی تری داهات بەدەست بینیت بۆ دەولەت و وە بەرەوە بیشجون و كارامایی زیاتر بەدەست بینیت لە برۆزە ستراتیجی و ئابوریەكان.
وەبەشیوەیكی كورت و بە كشتی بە تایبەتیكرن دوو شیوەی سەرەكی هەیە كە یەكەمیان ئەوەیە كەوا حكومەت هەموو ئەو مولكانه بفرۆشیت لە كەرتیكی دیاری كراو بە كەرتی تایبەت، وە دوەمیان ئەویە كەوا ئەو كالاو خزمەت كوزاریانەی بیشكەشی ئەكردن لەبیشتر رایان بكریت وە بشت ببەستیت بەكەرتی تایبەت بۆ دابین كردنی.
ئەوەی كەوا من مەبەستمە لە زیر رۆشنایی ئەو بیناسەو ئامانج و بیویستی و شیوەكانی بەتایبەتیكردن كە باسمان لیانەوە كرد لە ئیستادا حكومەتی هەریمی كوردستان بیویستیەكی زۆری هەیە بەوەی لە هەندیك لە سیكەتەرەكان سیاسەتی خۆی بكۆریت وە بەشیوەیەكی فعلی بەیرەوی بەتایبەتیكردن بكات لەكەرتی كشتی بۆ كەرتی تایبەت بەمەرجیك كەوا هاولاتی تییدا زەرەر مەند نەبیت و حكومەتیش هەندیك لەو باركرانیەی كە ئیستا بە دەستیەوە دەنالینی لەسەری لابجیت.
ئەكەر بەنمونە باسی كەرتی كارەبا بكەین حكومەتی هەریمی كوردستان نزیكەی 27 سالە بەدەست كەرتی كارەبا كیری خواردوە ناتوانیت بە بیی بیویست كارەبا بۆ هاولاتی و كشت بەكاربەرانی تر كە بیویستیەكی زۆریان بە كارەبا هەیە دابین بكات، بیویستە بە جدی كاری لەسەر بكریت خۆی لەو بابەتە رزكار بكات بەتەواوی ئەو كەرتە بدریتە كەرتی تایبەت بەبیی یاسایەك كەوا لە بەرزەوەندی حكومەت و هاولاتیش بیت رەجاوی وەبەرهینیش بكریت بۆ ئەوەی بتوانیت بەردەوامبیت لە كارەكەی، وە بە دلنیایەوە كەرتی تایبەت بەبیی ئەوەی ئامانج لیی قازانج كردنە زۆر زیاتر جاودیری سەربیجی و كیرو كرفتەكان ئەكات هەول ئەدات ریزەی بە فیرو دان و سەربیجی كردن بكەینیتە خلی سفر، ئەمە جكە لە جاكردنەوەو كۆرینی سیستەم و دانانی ویستكەی تازەو بەرەو بیشبردنی بە تازەترین تەكنەلۆجیای سەردەمیانە.
لە كۆتاییدا دەلیم كاركردن بۆ ئەوەی لە هەندیك كەرتی دیاری كراو بەتایبەتیكردن كردن زۆر كرنكە بەیرەو بكریت لە كابینەی نویی حكومەتی هەریمی كوردستان، لەلایەك لەبەر ئەو قەیرانە داراییە كە لە جیبەجئ كردنی باركرانیەكی زۆر لەسەر بودجەی وەبەرهینان لا ئەجیت لە سەر حكومەتی هەریمی كوردستان، وە لەلایەكی تریش هاولاتی سودمەند ئەبیت لە بەكارهینانی كارەبا بە شیوەیەكی ریك و بەردەوام.